सेतो छडीसँग जोडिएको स्वतन्त्रताको उज्यालो सङ्केत

टिकापुर,कैलाली, अशोज २९ गते । हरेक वर्ष अक्टोबर १५ तारिकमा मनाइने सेतो छडी सुरक्षा दिवस २०२५ कुनै सामान्य दिवस मात्र होइन; यो त स्वतन्त्रताको उद्घोष हो, पहुँच र सम्मानको लागि एउटा शक्तिशाली आन्दोलन हो। दृष्टिविहीन व्यक्तिहरूको लागि सेतो छडी एउटा केवल उपकरण मात्र होइन, यो आत्मविश्वास र सुरक्षित जीवनको प्रतीक हो।

यस दिवसले दृष्टिविहीनहरूलाई आफ्ना अधिकार, सुरक्षित हिँडडुलको आवश्यकता, र समाजमा पूर्ण रूपमा सहभागी हुने सम्मानको महत्त्वमा जोड दिन्छ। यो दिवसले हामी सबैलाई एक समावेशी संसारको निर्माणका लागि एकसाथ उभिन आह्वान गर्दछ, जहाँ सबैले समान अवसर र सम्मान पाउँछन्।

यस दिवसको महत्त्वलाई अझ गहिराइमा बुझ्नका लागि हामी कल्पना गरौँ एक पात्र, विशाल लाई। उनी जन्मजात दृष्टिविहीन छन्, तर उनका सपनाहरू आकाश जत्तिकै फराकिला छन्। विशालका लागि उनको सेतो छडी, उनको सबभन्दा भरपर्दो मित्र र मार्गदर्शक हो। जब उनी बिहान सबेरै कलेजको लागि घरबाट निस्कन्छन्, तब उनले आफ्नो गोजीमा कलम वा झोलामा किताब भन्दा पहिले आफ्नो सेतो छडी समात्छन्। यो छडीले सडकको छेउ, खाल्डाखुल्डी, र अवरोधहरू पत्ता लगाउन मात्र मद्दत गर्दैन; यसले उनलाई आत्मविश्वासको साथ एक्लै हिँड्न सक्ने क्षमता दिन्छ—यो स्वतन्त्रताको अनुभूति हो, जुन अमूल्य छ।

एक दिन, विशाल कलेज जाँदै गर्दा, भीडभाड भएको बाटोमा हतारमा हिँडिरहेको एक व्यक्तिले आफ्नो सेतो छडी देखे पनि त्यसलाई बेवास्ता गरेर छेउबाट ठेलेर गयो। विशालको छडीले दिएको सङ्केतलाई बेवास्ता गर्दा उनी लगभग एउटा खाल्डोमा खस्न लागेका थिए। उनको मनमा एकैछिन दुख र निरासाको भावना उत्पन्न भयो। उनले सोचे, “के मेरो स्वतन्त्रता केवल एउटा सानो अवरोधको भरमा रोकिनुपर्ने हो? के मेरो सेतो छडीले दिने सङ्केत यति सजिलै बेवास्ता गर्न सकिने कुरा हो?”

तर, अर्को दिन, एक ट्राफिक प्रहरीले उनलाई बाटो काट्न मद्दत गरे र सवारी चालकहरूलाई सेतो छडीको महत्त्वबारे सचेत गराए। प्रहरीले बोलेका केही शब्दहरू र सवारी चालकहरूको केही क्षणको प्रतीक्षाले विशालको मनमा आशा र सम्मानको गहिरो छाप छोड्यो। उनलाई लाग्यो, “हो, यो छडी मेरो पहिचान हो, र समाजले यसलाई सम्मान गर्न सिक्नुपर्छ। यो छडीले मलाई मात्र होइन, यो समाजलाई पनि जिम्मेवारीको बोध गराउँछ।”

विशालको यो अनुभवले सेतो छडी सुरक्षा दिवसको मूल सन्देशलाई प्रस्ट पार्छ। यो दिवसको उद्देश्य केवल दृष्टिविहीन व्यक्तिहरूले सेतो छडी प्रयोग गर्न सिकून् भन्ने मात्र होइन; बरु, समाजका प्रत्येक सदस्यले सेतो छडीको अर्थ बुझून्, यसको सम्मान गरून्, र दृष्टिविहीनहरूलाई सुरक्षित मार्ग प्रदान गर्न सचेत रहून् भन्ने हो। हामीले सडक पेटीमा भएका अवरोधहरू हटाएर, पहुँचयुक्त र्याम्पहरू बनाएर, र दृष्टिविहीन सम्बन्धी संस्थाहरूलाई सहयोग गरेर विशालजस्ता व्यक्तिहरूको स्वतन्त्रतालाई थप बलियो बनाउन सक्छौँ।

सन् १९६४ मा अमेरिकामा लिन्डन बी. जोनसनले सेतो छडीलाई स्वतन्त्रताको प्रतीकको रूपमा औपचारिक मान्यता दिएपछि सुरु भएको यो दिवस, अहिले नेपाल लगायत विश्वभर दृष्टिविहीन व्यक्तिहरूको अधिकारका लागि आवाज उठाउने महत्त्वपूर्ण माध्यम बनेको छ। सेतो छडी सुरक्षा दिवस २०२५ ले हामीलाई एकपटक फेरि सम्झाउँछ कि समावेशी समाजको निर्माणका लागि हामी सबैको सक्रिय सहभागिता आवश्यक छ। यस दिनमा हामी संकल्प गरौँ, विशाल र उनीजस्तै लाखौँ व्यक्तिहरूको स्वतन्त्रताको मार्गलाई हामी सबै मिलेर उज्यालो बनाउनेछौँ, ताकि उनीहरूको आत्मविश्वास र सपनाहरू कुनै पनि अवरोधले नरोकिउन्।