हेटौंडा १८ लाई पर्यो प्रधानमन्त्री कृषि आधुनिकी परियोजनाबाट १२ लाखको अनुदान , अन्य वडामा शुन्य

हेटौंडा । धानवालीको रोपाईको समय सुरु भएसंगै कृषि क्षेत्रमा क्रियाशिल भएका किसानहरु धमाधम आफ्नो कृषि क्षेत्रको काममा व्यस्त हुन थालेका छन् । नेपालको विभिन्न ठाउँहरु जस्तै हेटौँडा उपमहानगरपालिका भित्र पनि किसानहरु बारीमा धमाधम धानको व्याड राख्ने तथा बर्खेबालि भित्र्याउने काम तिर जुठेका छन् । यो वर्ष समयमा वर्षा नभएका कारण धानको व्याड राख्न किसानहरुमा समस्या तथा चुनौति धपिएका छन् ।

हेटौंडा उपमहानगरपालिकाले भने यस बर्ष किसानहरुको लागि धानको बीउमा योजना ल्याएका छैनन् । अहिलो बर्ष २०७८(०७९ मा भने योजना ल्याईएको थियो । पालिकाले बर्सेनि धानको बिउ बिजन वितरणको लागि सेवा केन्द्र मार्फत वितरण गर्ने गरेको थियो ,भने सेवा केन्द्र नभएको हकमा वडा मार्फत वितरण कार्यलाई अघि बढाउने कार्य गरि रहेको थियो । धानको बढि मात्रामा उब्जनी हुने वडाहरु ६,७,१७,१६,१८,३ र १९ लाई योजना पर्ने गरेको थियो । त्यसै गरि धानको कम मात्रामा उत्पादन हुने १,२,४,५ र १० लाई भने योजना पर्ने गरेको थिएन । वडा मार्फत कृषि अ‍ैजारहरु वितरण गर्नको लागि एउटा किसानको हकमा अघिल्लो बर्ष बजेट ५ लाख छिट्याएको थियो ।

यस पटक संघिय सरकारले बाहिरी जिल्लाको बिक्रेता तोक्दिनाले कृषकहरुलाई असहज पर्न गएको छ । धानको बिउ लिन टाढा जानूपर्ने , समयको बचत नहुने जस्ता समस्याहरु देखिएको छ । बिउको लागि संघीय सरकारको ५० प्रतिशत र कृषकले ५० प्रतिशत रकम बोकेर जानूपर्ने रहेको छ । यस पटक भने संघीय सरकारले चितवन जिल्लालाई बिक्रेता तोकेको कृषि विकास महाशाखा प्रमुख गंगा चौलागाईले बताए । यसपालि भने प्रधानमन्त्री कृषि आधुनिकी परियोजनाबाट कृषि क्षेत्रको लागि बजेट १२ लाख आएको हो । धानबालि पकेट विकास कार्यक्रमको बजेट यस पटक हेटौंडा उपमहानगरपालिका वडा नम्बर १८ स्थित साना किसान कृषि सहकारी सस्था लिमिटेड हर्नामाडीलाई पर्न गएको छ । पकेट क्षेत्रको लागि १५ हेक्टर जग्गामा धानको बीउ लगाउनु पर्ने चौलागाईले बताए ।

साना किसान कृषि सहकारी सस्था लिमिटेड हर्नामाडीले दुई थरीको धान वितरण गरेको छ । १० बोरा रामधान र २९० बोरा वारधार वितरण गरिएको हो । त्यसै गरि सहकारी सदस्य ८७९ जना र १९ सय २१ घरधुरी गरि करिब ५०० घरधुरीले बीउ प्राप्त गरेको छ।सहकारीले ५० हेक्टर भन्दा बढि जग्गाको लागि बीउ वितरण गरेको हो । पालिकासगँ सिफारिस भए अनुसार किलोको दरले बीउ वितरणमा जोर दिईएको छ । हरेक घरधुरीलाई जग्गा हेरेर धेरै भएकोलाई ३५ किलो सम्म र थोरै भएको हकमा १५ किलो सम्म लाग्दो धानको बिउको व्यवस्थापन सहकारीले गरेको हो । बजारमा धानको बीउ किन्न जादा किसानको समय बढि खर्चनु पर्ने र महङ्गो शुल्क तिर्नु पर्ने थियो भने अहिले सहकारीबाट वितरण हुदा उनिहरुलाई धेरै सहज भएको छ । यस देखि अघिल्लो बर्ष सहकारीले आफैले बीउ उत्पादन गरे वितरण गर्ने गरेको थियो भने यस बर्ष किसानले बीउ पाउने तर उत्पादन आफैले गर्नु पर्ने भएको छ ।

उपमहानगरपालिकाबाट प्राप्त अनुदानबाट नपुगेको हकमा सहकारीले आफ्नो लगानीसमेत थप गरेर वितरण गरेको साना किसान कृषि सहकारी हर्नामाडिमा व्यवस्थापनक माधव प्रसाद पुडासैनीले बताए । त्यसै गरि मेसिनरी सामाग्रीमा विषादी हाल्ने पम्पसमेत करिब २०० जनालाई वितरण गरेको बताए । यस पटक ६० बोरा डिएपी मल र ९० बोरा युरिया मल पनि प्राप्त भएको बताए । किसानहरुलाई टोकन सिस्टम राखेर मल लिन बोलाउने गरेको छ । करिब ५५० ओटा टोकन बाडिसकेको पाईन्छ । हरेकलाई युरिया मल ७ किलो र डिएपी मल ५ किलोको दरले वितरण गरेको हो । पुडासैनी भने मल जग्गामा लाग्दो दिन मन थियो तर मलको मात्रामा कमि भएको हुनाले त्यो सम्भव हुन नसकेको बताए । अहिले भने फेरि पनि स्थानीय सरकारद्वारा ६० बोरा युरिया मल भागमा आएको छ , र मल लिन जान बाकी रहेको बताए ।

सोहि बिषयमा हेटौंडा १८ का एक किसान भन्छन् , यस बर्ष समयमा वर्षा नहुदा धानको व्याड राख्न समस्या आएको छ । तापक्रम बढि भएको हुनाले मकै बालिको पनि राम्रो उब्जनि हुन सकेन । यस्तो खडेरी लागेको बेलामा सहकारीबाट धानको बीउ पाउँदा केही समस्याहरु कम हुन गएको छ । मेरो अहिले लगभग डेर बिगा जमिन छ । यस जमिनको लागि सहकारीबाट लाग्दो धानको बीउ पाएको छु । ३५ किलो धानको बीउ सहकारीबाट पाएको हो । धानको बिउको समस्या हटेता पनि पानिको समस्याले भने मनमा चिन्ता भईरहेको छ । बोरिङबाट पानी निकाल्नु पर्यो भने २०० फिट तलसम्म जानू पर्ने हुन्छ । असार आग्दा सम्म पनि आकाशे पानिको केही भर नभएको उनले बताए । पञ्चकन्या सामुदायिक वन समितिद्वारा स्थानीय समुहलाई १ करोड बापत यस क्षेत्रका लागि १ लाख ५० हजार अनुदान आएको छ । अनुदान रकमबाट कृषकहरुको लागि बोरिङबाट पानीको व्यवस्थापन गर्ने भनेको छ । सोहि काम सुरु भईरहेको किसान तेजकुमारी न्यौपानीले बताईन । त्यसै गरि खेतिबालीको लागि मलको पनि अभाव रहेको छ । सहकारीबाट केही मात्रामा युरिया मल र डिएपि मल त आयो तर त्यो मल भने प्रयाप्त छैन् । डेर बिगा जमिनको लागि बाहिर बाहिर झर्किएको जस्तो मात्र हुने बताईन् । कृषिबाटै घर खर्च धान्ने आर्थिक कारोबारहरु गरि रहेको छु । मेरो घरमा परिवारमा हामी ४ जना सदस्यहरु छैं। कृषि गरेरै एउटा छोरा र एउटा छोरी गरि दूई वटा बच्चा पढाइ रहेको छु । श्रीमान पनि खेतबारीमा काम गर्नु हुन्छ । हामिहरु कृषिमा नै निर्भर रहेका छै । २ बर्ष अघि कृषिको लागि भनेर पालिकाबाट केही रमकहरु छुट्टाईएको थियो । अहिले सम्म किसानको हातमा पर्न सकेको छैन् । यस बिषयको कामहरु सबै टुङ्गो लागि सक्दा पनि रकम किसानको हातमा नपर्नु आपत्तिजनक रहेको उनले बताईन् ।

त्यसै गरि सोहि ठाउँका अर्का किसान हरि प्रसाद पुडासैनीले पनि हर्नामाडी १८ स्थित साना किसान कृषि सहकारीबाट २७ किलो धानको बीउ प्राप्त गरेका छन् । उनले अरुको बारी अध्यायमा लिएर खेति गर्न लागेका हुन् । उनी करिब १० बर्ष देखि कृषि क्षेत्रमा लागिरहेका छन् । उनको घर परिवारमा ९ जना सदस्यमध्ये जेठा छोरा, बुहारी र उनको छोरीसहित उनिहरु पोखरामा बसोबास गर्छन् । यस ठाउँमा अहिले उनका ६ जना परिवारका सदस्यहरु बसोबास गरिरहेका छन् । पुडासैनीले भने, सहकारीबाट जग्गामा लाग्दो धानको बीउ पाएको छु । यसपालि वर्षा नहुदा किसानहरुमा समस्या तथा चुनौति आई परेको बेला सहकारीले थप सहानुभुति प्रदान गरेको छ । यो बर्ष बर्खेबाली राम्रो हुन सकेन वर्षा नहुनाले मकैको बोट सबै सुकेर गयो । अझै पनि असार लागि सक्यो तर पनि राम्रोसगँ पानी पर्न सकेको छैन् । बीउ त प्राप्त गरे तर आकाशबाट पानी परेन भनी यसपालिको खेति दुखमात्र हुने उनले बताए । त्यसै गरि यस बर्ष मलको चरम अभाव भएको समयमा पनि सहकारीले ७ किलो मल किसानहरुलाई वितरण गरेको छ । यति मलले प्रयाप्त मात्रामा खेति गर्न पुग्दैन् तर पनि सहकारीले चरम अभावको बेलामा मल वितरण गरेकोमा उनले आभार प्रकट गरेका छन् ।

त्यस्तै हेटौंडा उपमहानगरपालिका ३ मा भने यस पटक अनुदान परेको छैन् । पुर्व पश्चिम राजमार्गका भित्र सडकखण्ड स्थित एक गाउँ खाडिदमारका किसान फुलमाया स्याङतान भन्छन् , अहिलेसम्म अनुदान भनेको थाहा नभएको र वडाबाट अनुदान लगाएत अन्य विषयमा पनि सुचना प्राप्त नभएको उनले बताए । आफ्नो व्यक्तिगत लगानीमा उनले अहिलेसम्म खेति गरि रहेका छन् । सुचना प्राप्त नभएको हुनाले अहिलेसम्म थाहा पनि नभएको र स्थानीय सरकार समक्षय पहल पनि नगरेको उनले बताईन् । उनी अहिले ४५ बर्षकी भएको छिन्। उनका श्रीमान एक्का बहादुर स्याङतान पनि ४२ बर्षका भएका छन् । उनको परिवारमा ३ जना परिवार रहेको छ । दुई छोरीको भने विवाह भईसकेको र छोरा भने कक्षा ५ मा पढिरहेको छ । उनको श्रीमान लेवर काम गरिरहेका छन् । करिब २३ बर्षदेखि उनले कृषि गरि रहेकी छिन् । उनले अनुदानबाट आएको मल ,बीउ बिजन लगाएत अन्य कृषि सामाग्रीहरु आएमा स्थानीय सरकारले अनिवार्य सुचना प्रवाह गर्नु पर्ने उनले बताईन् ।

सोहि ठाउँका किसान बिजय बल भन्छन् , वडामा अनुदान आउछ तर अनुदानको माग गर्न जादा झुल्लाउने कार्य हुन्छ । वडा न १९ र ३ को लागि एउटामात्र साना किसान कृषि सहकारी तोक्दिएको छ । संघीय सरकार मार्फत आएको अनुदान मल, धानको बीउ होस या अन्य कुनै हाम्रो हातमा पर्ने गरेको छैन् । मैले धेरै पटक अनुदानको माग गरिसके तर अहिलेसम्म परेको छैन् । युवा लक्षित योजनाहरु पालिकाले बनाएको हुन्छ तर धेरै पटक प्रयास गर्दा पनि नपरेको उनले बताए । उनी एक पटक बैदेशिक रोजगारमा गएर आफ्नौ गाउँघरमा केही गर्नु कृषिलाई अघि बढाउछु भनेर आएको बताउ छन् । कृषिमा कैयौं प्रयास पछि पनि मेहनत गरे अनुसारको फल प्राप्त नहुदा उनी फेरि बैदेशीक यात्रा तय गर्न लागेको बताउ छन् ।

अघिल्लो बर्ष २०८९र८० मा कृषि तथा पशुपंक्षि विकास महाशाखा हेटौंडाद्वारा किसानहरुलाई विभिन्न कार्यक्रम गरि कृषिक्षेत्रमा आवश्यक सामाग्रीहरु वितरण गरेको छ । त्यसै गरि यस पटकहेटौंडा उपमहानगरपालिका भित्रको कृषि क्षेत्रको लागि प्रदेश सरकारले २ करोड ८ लाख बराबरको बजेट छुट्टाएको छ । काउम्याट ४० जनालाई , पाडापाडि १५ समुहलाई,युवा लक्षित यन्त्र उपकरण २० जनालाई , माछा तथा हास पालन ९ जनालाई र बुन्गुर प्रबन्धक १७ जनालाई वितरण गरिएको थियोे । त्यस्तै गरि व्यवसायक प्रबन्धक कार्यक्रम मार्फत १० जनालाई १० लाख बराबरको रकम उपलब्ध गराइएको थियो । साथै व्यवसायी किसानहरलाई बुन्गुर पालन गर्नेलाई रकम ५ लाख , माछा प्रबन्धकलाई रकम ५ लाख , युवा लक्षितलाई २० लाख , पाडापाडि प्रबन्धकलाई रकम १० लाख , काउम्याट प्रबन्धकलाई रकम १० लाख , टडेल प्रबन्धकलाई १८ लाख ९० हजार , सिचाई प्रबन्धकलाई २७ लाख ५० हजार , महिला प्रोसाहनमा १० लाख , नसरी प्रबन्धकलाई ७ लाख र मधेम प्रबिधि युक्त तरकारी पकट क्षेत्रलाई १२ लाख लागत वितरण गरिएको छ । त्यसै गरि पछिल्लो आर्थिक बर्षमा योजना गरिएको कार्यक्रमलाई नै यस बर्ष पनि पुर्न सञ्चालन गर्ने र नसरी प्रबन्धकलाई भने यो बर्ष योजनामा समाबेश नगरिने हेटौंडा उपमहानगरपालिका कृषि तथा पशुपंक्षि विकास शाखा प्रमुख गंगा चौलागाईले बताए ।