कञ्चनरुप संकटः तलब रोक्ने नेतृत्व, दोष थोपर्ने विज्ञप्ति र सत्यलाई ‘कथित’ बनाउने प्रयास

सप्तरी, मंसिर १६ गते । कञ्चनरुप नगरपालिकामा पछिल्ला घटनाहरुले एकैपटक धेरै प्रश्न उठाएका छन्—यहाँ वास्तविक समस्या पत्रकार हुन् कि नगरपालिकाको नेतृत्व ? पाँच महिनादेखि कर्मचारी तलब नपाउने, कार्यालयभित्र निर्णय प्रक्रिया चरम अव्यवस्थित हुने, नियम–कानुनको खुल्लमखुल्ला अवमूल्यन हुने—यी सबै समस्याको मूल जड कहाँ छ ? नेतृत्वमा कि प्रश्न सोध्नेमा ?

तर कञ्चनरुपमा अहिले उल्टो खेल चल्दैछ। समस्या समाधानका लागि जिम्मेवार नेतृत्व आरोपपत्र निकालेर प्रश्न उठाउनेलाई नै ‘कथित’ भन्दै बदनाम गर्ने प्रयासमा लागेको छ।

छानबिन सुरु नहुँदै पत्रकारलाई दोषी ? लोकतान्त्रिक मूल्यको अपमान

पत्रकार कैलाश माझीसँग सम्बन्धित विवाद अझै छानबिनमै पुगेको छैन। तर नगरपालिकाले जारी गरेको विज्ञप्तिमा प्रयोग भएका शब्द— “कथित पत्रकार”, “ज्यादति गर्ने व्यक्ति”, “लात्ति हानेर कार्यालय छिर्ने”—ले स्पष्ट देखाउँछ कि नेतृत्व छानबिनभन्दा आरोप–प्रचारमा बढी उत्साहित छ।

नेपालमा प्रेस नियमनका ठोस संरचना छन्। पत्रकारितामा गल्ती भए कानुनी प्रक्रिया छ। तर कञ्चनरुपमा कानून होइन, राजनीतिक–प्रशासनिक दवाबमा आधारित भाषिक ‘दण्ड’ चलाइँदैछ।

विज्ञप्तिको वास्तविक लक्ष्य पत्रकार होइन—पत्रकारिताबाट उठेका प्रश्नहरू

स्थानीय सरोकारवालाहरू र पत्रकारिताका विज्ञहरू भन्छन्— विज्ञप्तिको उद्देश्य पत्रकारलाई कचप्याउनु मात्र होइन, पछिल्ला दिनमा पत्रकारहरूबाट उठ्दै आएका संवेदनशील विषय–

पाँच महिनादेखिको तलब रोक्का

• कार्यालयभित्रका अनियमितता
• निर्णय प्रक्रियामा मनोमानी
• नेतृत्वमाथिका दुव्र्यवहारका आरोप, यी सबैलाई ढाकछोप गर्ने रणनीति हो।

अलोकित दैनिकका सम्पादक भोला पासवानकै शब्दमा—“विज्ञप्ति पत्रकारविरुद्ध होइन, पत्रकारले देखाएको यथार्थविरुद्ध हो। प्रश्नले होइन, प्रश्नबाट डराउने मानसिकताले समस्या उत्पन्न गरेको हो।”

समस्या थप उजागर गर्ने पाँच मूल यथार्थ

१. नेतृत्वको गैरजिम्मेवारी :- नगर प्रमुखमाथि पटक–पटक दुव्र्यवहारका आरोप लाग्दै आएका छन्। नेतृत्वले स्वयं वातावरण बिगार्दछ।

२. मनोमानी निर्णय संस्कृति :- प्रशासकीय अधिकृतदेखि सामान्य स्टाफसम्म, निर्णय प्रक्रियामा व्यक्तिगत प्रभाव हावी छ।

३. कानुनी प्रक्रियाको उपेक्षा :- तलब रोक्का, वित्तीय व्यवस्थापन, कर्मचारी प्रशासन—सबैतिर नियमभन्दा शक्ति ठूलो देखिन्छ।

४. कार्यपालिकाभित्रको गुटबन्दी :- सहकार्य होइन—टकराव। यसले सेवा डगमगाइरहेको छ।

जनसेवा प्रभावित :- तलब नदिँदा कर्मचारी मात्र होइन, नागरिक सेवा नै अस्तव्यस्त बनेको छ।

पत्रकार होइन—समस्या नेतृत्वको चरित्र र प्रक्रियामै छ

पत्रकारको भूमिका स्पष्ट छ—प्रश्न सोध्नु, तथ्य उजागर गर्नु, जनताको आवाज बोल्नु। तर कञ्चनरुपमा नेतृत्व प्रश्नको जवाफ दिन भन्दा पनि प्रश्न उठाउनेलाई दोषी ठहर्याउन आतुर देखिन्छ।

सत्य लेख्ने कलमलाई ‘कथित’ बनाएर समस्या समाधान हुँदैन। वास्तविक समस्या—अव्यवस्थित शासन, दुरुपयोग, मनोमानी, र छानबिनभन्दा प्रचारमा विश्वास राख्ने प्रवृत्ति हो।

समाधान—दमन होइन, प्रणाली सुधार

कञ्चनरुपको संकट समाधानका पाँच प्रमुख उपाय :

१) नेतृत्वको जवाफदेहीता सुनिश्चित गर्ने

२) पारदर्शी प्रक्रिया लागू गर्ने

३) कानुनको समान प्रयोग गर्ने

४) कर्मचारी–नागरिक सेवालाई प्राथमिकतामा राख्ने

५) प्रेस स्वाधीनताको वातावरण जोगाउने

कञ्चनरुपमा पत्रकारमाथि ‘कथित’ आरोप लगाएर यथार्थ लुकाउने प्रयासले उल्टै एकै प्रश्नलाई उजागर गरेको छ :- समस्या पत्रकार होइनन्, समस्या सत्य सुन्न नचाहने नेतृत्व हो।